Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmelere rağmen batıl inançlar günlük yaşamda varlığını sürdürüyor. Kara kedinin önünden geçmek, 13 sayısını uğursuz görmek, tahtaya vurmak veya sınava uğurlu bir nesneyle girmek gibi davranışlar, çoğu zaman gerçek bir neden-sonuç ilişkisine dayanmıyor.
Chicago Üniversitesi'nden psikolog Jane L. Risen, 2016 yılında Psychological Review dergisinde yayımladığı araştırmada bu tabloyu inceledi. Risen, yanlış olduğu bilinen bir düşüncenin kişinin davranışlarını yönlendirmeye devam edebildiğini belirtiyor. Bu durum, batıl inançların yalnızca bilgi eksikliğiyle açıklanamayacağını gösteriyor.
İnsan zihninde hızlı ve otomatik işleyen sezgisel tepkiler ile daha yavaş, bilinçli ve analitik değerlendirmeler birbirinden ayrılabiliyor. Bir futbol taraftarı, uğurlu formasının maçın sonucunu değiştirmeyeceğini bildiği hâlde giymemekten huzursuzluk duyabiliyor. Böylece mantıklı kabul edilen bilgi, davranış üzerinde beklenen etkiyi göstermeyebiliyor.
Risen'in açıklamasına göre batıl inançlara bağlılığın temelinde, kişinin inandığı şeyin doğruluğundan çok o inancın oluşturduğu duygusal ve sezgisel etki bulunuyor. Yanlış olduğunu fark etmek, o davranışı otomatik olarak terk etmek için yeterli olmayabiliyor. Bu nedenle bilinçli farkındalığa rağmen geleneksel alışkanlıklar sürdürülebiliyor.
Batıl inançlara sahip olmak tek başına psikolojik bir rahatsızlık oluşturmuyor ve eğitimli, sağlıklı bireylerde de görülebiliyor. Ancak bu inançlar günlük kararları belirlemeye başladığında, yaşamı kısıtladığında veya yoğun kaygıya yol açtığında ayrıca değerlendirilmesi gereken bir durum hâline gelebiliyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
